Nefesh HaChayim and Tanya
on Tzimtzum
1780 — 1786 CE · 6 years apart
Both texts affirm tzimtzum and sovev-kol-almin as valid descriptions of divine relationship to creation. Text 1 emphasizes that sovev-kol-almin arises specifically because of tzimtzum—God transcends creation precisely due to His contraction ('צמצם ברצונו'). Text 2 reverses the explanatory direction: it uses multiple tzimtzumim as the mechanism enabling memalleh kol almin (divine immanence filling worlds), explicitly stating that sovev-kol-almin is NOT the aspect in question ('מה־שֶּׁאֵין־כֵּן בְּחִינַת סוֹבֵב כָּל עָלְמִין'). Text 1 frames sovev-kol-almin as the transcendent outcome of tzimtzum; Text 2 frames memalleh as the immanent outcome while explicitly bracketing sovev-kol-almin. This reflects different theological emphasis: Text 1 stresses transcendence through contraction, Text 2 stresses immanence through successive contractions.
Nefesh HaChayim
1780
View on Sefaria →ורק הוא לבדו ית' המשיג עצמותו הוא היודע עצמות מהות זה הענין המופלא ומכוסה. והנסתרות לה' אלהינו ואנחנו אין רשאין להתבונן אלא במה שהורשינו והנגלות לנו להשגתינו. והוא בהבחי' שמצדינו שנקרא הוא ית״ש בבחי' סובב כל עלמין מחמת שעכ״ז צמצם ברצונו הפשוט כבודו ית' שיתראה לעין ההשגה מציאת עולמות וכחות ובריות נבראים מחודשים.
Tanya
1786
View on Sefaria →(וְאַחַר כָּל הַצִּמְצוּמִים הָאֵלֶּה וְכַיּוֹצֵא בָהֶן כַּאֲשֶׁר גָּזְרָה חָכְמָתוֹ יִתְבָּרֵךְ, הוּא שֶׁהָיָה יָכוֹל הָאוֹר וְהַחַיּוּת לְהִתְלַבֵּשׁ גַּם בַּתַּחְתּוֹנִים, כְּמוֹ אֲבָנִים וְעָפָר הַדּוֹמֵם, כִּי ״אֶבֶן״, דֶּרֶךְ מָשָׁל, שְׁמָהּ מוֹרֶה, כִּי שָׁרְשָׁהּ מִשֵּׁם הָעוֹלֶה בַּ״ן בְּמִסְפָּרוֹ, וְעוֹד אַלֶף נוֹסֶפֶת מִשֵּׁם אַחֵר, לְטַעַם הַיָּדוּעַ לְיוֹצְרָהּ. וְהִנֵּה, שֵׁם בַּ״ן בְּעַצְמוֹ, הוּא בְּעוֹלָמוֹת עֶלְיוֹנִים מְאֹד, רַק שֶׁעַל יְדֵי צִמְצוּמִים רַבִּים וַעֲצוּמִים מִ
Related Concepts
Where do you stand?